Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μιας γυναίκας όταν γίνεται μητέρα

415f0de945d23c0c32bf9cc0a7bba8bd

Κάποτε είχα διαβάσει ότι το να γίνεσαι μητέρα είναι σαν να ανακαλύπτεις την ύπαρξη ενός παράξενου νέου δωματίου μέσα στο ίδιο σου το σπίτι. Νομίζω ότι αυτή η παρομοίωση είναι η αγαπημένη μου: είσαι ο ίδιος άνθρωπος αλλά και ταυτόχρονα δεν είσαι: όλα αλλάζουν.

Όντως όλα αλλάζουν, από τον χρόνο που διαθέτεις μέχρι τον τρόπο που οργανώνεις τη σκέψη και το μέλλον σου. Μια ιδιαίτερα έντονη αλλαγή όμως είναι η συναισθηματική αλλαγή. Η οποία, όπως μας λένε οι επιστήμονες, είναι σε μεγάλο βαθμό νευρολογική.

Οι αλλαγές αρχίζουν κιόλας από την εγκυμοσύνη. Μετά από αιώνες παρατήρησης των αλλαγών στη συμπεριφορά σε νέες μητέρες, οι νευρολόγοι
μόλις τώρα τελευταία άρχισαν να συνδέουν οριστικά τον τρόπο που μια γυναίκα αντιδρά με αυτό που συμβαίνει στον προμετωπιαίο φλοιό της, τον μεσεγκέφαλο, τους βρεγματικούς λοβούς και αλλού. Η φαιά ουσία γίνεται πιο πυκνή ενώ η δραστηριότητα στις περιοχές που ελέγχουν την ενσυναίσθηση (το να μπαίνεις δηλαδή στη θέση του άλλου), το άγχος και την κοινωνική αλληλεπίδραση αυξάνει. Αυτές οι αλλαγές, οι οποίες προκαλούνται από εκροή ορμονών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και της λοχείας, βοηθούν τη νέα μητέρα να έρθει πιο κοντά με το νεογέννητό της. Με άλλα λόγια αυτά τα μητρικά συναισθήματα της ολοκληρωτικής αγάπης, της σφοδρής προστατευτικότητας και της συνεχούς ανησυχίας ξεκινούν με αντιδράσεις στον εγκέφαλο.

Πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι η χαρτογράφηση του μητρικού εγκεφάλου μπορεί να αποτελέσει το κλειδί για να καταλάβουν γιατί τόσες πολλές νέες μητέρες αντιμετωπίζουν σοβαρό άγχος και κατάθλιψη. Έχει υπολογιστεί ότι μια στις έξι μητέρες αντιμετωπίζουν επιλόχεια κατάθλιψη ενώ πολλές άλλες αναπτύσσουν συμπεριφορές όπως το μανιώδες πλύσιμο το χεριών ή το να ελέγχουν μανιωδώς αν το μωρό τους αναπνέει.

Αυτές τις συμπεριφορές οι επιστήμονες τις κατατάσσουν στον ιδεοψυχαναγκασμό κατά τους λίγους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση ενός παιδιού. Πολλές μητέρες σκέφτονται συνεχώς το μωρό: είναι υγιές; χορτασμένο; άρρωστο;

Στις νέες μητέρες παρατηρούνται αλλαγές σε πολλές περιοχές του εγκεφάλου. Τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους κατά την επιλόχεια περίοδο παρατηρείται μια τεράστια επιθυμία της μητέρας να φροντίσει το νεογέννητο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει για τους επιστήμονες η περιοχή που είναι γνωστή ως αμυγδαλή, η οποία ελέγχει συναισθηματικές αντιδράσεις όπως ο φόβος, το άγχος και η επιθετικότητα. Σε έναν φυσιολογικό εγκέφαλο, η δραστηριότητα στην αμυγδαλή αναπτύσσεται τις εβδομάδες και τους μήνες μετά τη γέννα. Αυτή η ανάπτυξη, πιστεύουν οι ερευνητές, σχετίζεται με το πώς συμπεριφέρεται μια νέα μητέρα -μια ενισχυμένη αμυγδαλή κάνει τη μητέρα υπερευαίσθητη στις ανάγκες του μωρού της – ενώ ένα κοκτέιλ ορμονών, οι οποίες βρίσκουν περισσότερους υποδοχείς σε μια μεγαλύτερη αμυγδαλή, βοηθούν στη δημιουργία μιας θετικής υποδοχής στο να παρακινήσει μητρικές συμπεριφορές. Απλώς και μόνο κοιτάζοντας το μωρό της, τα κέντρα ανταμοιβής του μητρικού εγκεφάλου φωτίζονται, έχουν βρει οι επιστήμονες σε διάφορες μελέτες. Αυτό το μητρικό κύκλωμα του εγκεφάλου επηρεάζει τον μελιστάλακτο τρόπο με τον οποίο μία μητέρα μιλάει στο παιδί της, το πόσο προστατευτική είναι, ακόμη και στη στοργή που νιώθει απέναντί του. Δεν αποτελεί επομένως έκπληξη το γεγονός πως μια βλάβη στην αμυγδαλή συνδέεται με τα αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης στις μητέρες.

Μια βλάβη στην αμυγδαλή του βρέφους μπορεί επίσης να επηρεάσει το δεσμό μητέρας – παιδιού. Σε έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2004, νεογέννητοι πίθηκοι που είχαν βλάβες στην αμυγδαλή ήταν λιγότερα ικανά να λεκτικοποιήσουν τη θλίψη τους ή να ξεχωρίσουν τις μητέρες τους από άλλους ενήλικες. Η ικανότητα του νεογέννητου να ξεχωρίσει τη μητέρα του από οποιονδήποτε άλλο συνδέεται με την αμυδγαλή.

Με την αμυγδαλή συνδέονται επίσης με τα δυνατά συναισθήματα της μητέρας για το παιδί της σε σχέση με τα παιδιά γενικώς. Σε μια έρευνα που έγινε το 2011 με νέες μητέρες σχετικά με τις αντιδράσεις της αμυγδαλής, διαπιστώθηκε πως οι γυναίκες αισθάνονται πιο θετικά συναισθήματα κοιτάζοντας φωτογραφίες που απεικονίζουν τα δικά τους παιδιά να χαμογελούν σε σύγκριση με άλλα χαμογελαστά παιδιά και η εγκεφαλική τους δραστηριότητα αντικατοπτρίζει αυτήν την προτίμηση. Οι επιστήμονες κατέγραψαν μια τολμηρότερη εγκεφαλική αντίδραση -στην αμυγδαλή, το θάλαμο και αλλού- στις μητέρες που κοιτούσαν φωτογραφίες των δικών τους παιδιών.

Η εντονότερη αντίδραση της αμυγδαλής στη θέα των παιδιών τους οδήγησε και σε μείωση του μητρικού άγχους καθώς και των συμπτωμάτων της κατάθλιψης, βρήκαν οι επιστήμονες. Με άλλα λόγια, οι εγκεφαλικές μεταβολές μιας νέας μητέρας τη βοηθούν κινητοποιώντας την να ενδιαφερθεί για το παιδί της ενώ ίσως και να τη βοηθά να ρυθμίζει την ίδια της τη συναισθηματική κατάσταση.

Πολλά από αυτά που συμβαίνουν στην αμυγδαλή μιας νέας μητέρας έχουν να κάνουν με τις ορμόνες που ρέουν σε αυτό. Μια από αυτές η ωκυτοκίνη, η οποία εκκρίνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

«Βλέπουμε αλλαγές τόσο σε ορμονικά όσο και σε εγκεφαλικά επίπεδα» δηλώνει ο ερευνητής Ρουθ Φέλντμαν. «Τα επίπεδα της μητρικής ωκυτοκίνης – το σύστημα που είναι υπεύθυνο για το δεσμό μητέρας-βρέφους σε όλα τα θηλαστικά- αυξάνεται δραματικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και μετά τον τοκετό και όσο περισσότερο εμπλέκεται η μητέρα στη φροντίδα των παιδιών, τόσο μεγαλύτερη είναι η αύξηση της ωκυτοκίνης.

Η ωκυτοκίνη αυξάνει επίσης κάθε φορά που μια μητέρα κοιτάζει το παιδί της, ακούει το κλάμα του ή έχει στην αγκαλιά της. Μια αύξηση της ωκυτοκίνης κατά τη διάρκεια του θηλασμού ίσως εξηγεί γιατί οι ερευνητές έχουν βρει ότι οι μητέρες που θηλάζουν είναι πιο ευαίσθητες στο άκουσμα του κλάματος του μωρού τους από τις μητέρες που δεν θηλάζουν. Αυτές δείχνουν ένα μεγαλύτερο επίπεδο (εγκεφαλικών) αντιδράσεων στο κλάμα των παιδιών. Ακόμη και οι ίδιοι οι ερευνητές δεν μπορούν να ερμηνεύσουν με σιγουριά γιατί συμβαίνει αυτό.

Αυτό που ξέρουν πάντως οι επιστήμονες είναι πως αυτό που συμβαίνει όταν γίνεται κανείς γονιός μοιάζει πολύ -τουλάχιστον εγκεφαλικά- με αυτό που συμβαίνει όταν ερωτεύεται. Γεγονός που βοηθά στο να εξηγηθεί το πώς περιγράφουν πολλοί νέοι γονείς την πρώτη τους επαφή με το νεογέννητο.

Οι μεγαλύτερες εγκεφαλικές αλλαγές συμβαίνουν μετά τη γέννηση του πρώτου παιδιού, αν και, όπως σημειώνουν πολλοί νευρολόγοι, δεν είναι φανερό αν ο εγκέφαλος μιας μητέρας επανέρχεται ποτέ στο στάδιο που ήταν πριν.

Κι όμως, δεν είναι μόνο οι νέες μητέρες που βιώνουν αυτές τις εγκεφαλικές αλλαγές.

Οι πατεράδες που ασχολούνται ενεργά με τη φροντίδα του νεογνού τους βιώνουν παρόμοιες εγκεφαλικές αλλαγές. Παρόλο όμως που στις γυναίκες ένα αντίτυπο μητρικής συμπεριφοράς υπάρχει στον εγκέφαλό τους πριν καν γίνουν μητέρες, στον ανδρικό εγκέφαλο οι διαδικασίες είναι πολύ πιο αργές και εξαρτώνται από τον βαθμό ενασχόλησης με το παιδί τους.

Ετσι, η μητρότητα ίσως να είναι πράγματι μια μικρή μυστική γωνιά στον γυναικείο εγκέφαλο που περιμένει να ανακαλυφθεί. Αν και μόνο οι μητέρες βιώνουν την εμπειρία της εγκυμοσύνης, του τοκετού και του θηλασμού, εμπειρίες που παρέχουν ισχυρά εναύσματα για την έκφραση της μητρικής φροντίδας μέσω της ευαισθητοποίησης της αμυγδαλής, λένε οι ερευνητές, η εξέλιξη δημιούργησε εναλλακτικές οδούς για την προσαρμογή του πατρικού ρόλου στους άνδρες και αυτοί οι οδοί έρχονται με πρακτική εξάσκηση, συντονισμό και φροντίδα μέρα με τη μέρα.

Με άλλα λόγια, η πράξη του να φροντίζεις και να νοιάζεσαι για ένα παιδί σφυριλατεί νέα νευρικά μονοπάτια – ανεξερεύνητα δωμάτια στον πατρικό εγκέφαλο.

b7f0ca8c7 (1)
Οι ομοιότητες των λειτουργιών του εγκεφάλου μιας νέας μητέρας και αυτού ενός ανθρώπου που βιώνει έναν ρομαντικό έρωτα.

via

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s